Bố thí

Toàn Không

Thế nào là bố thí?

Bố là chia bày ra, thí là trao tặng, cho. Bố thí là đem năng lực vật chất như của cải tiền bạc của mình hiến dâng chia tặng cho người, hoặc đem trí tuệ như giảng nói các điều hay lẽ phải trong đời sống, các chân lý do Phật dạy mà giải thích cho người. Đây là những việc làm để nuôi dưỡng công đức cho người bố thí. Bố thí được xem như là phương tiện đối trị tính bỏn sẻn tham lam ích kỉ, và thể hiện lòng bác ái từ bi.

Bố thí được dùng chung cho mọi người, nó bao gồm sự giúp đỡ những kẻ nghèo đói bệnh tật hoạn nạn, những người cần sự giúp đỡ về một phương diện nào đó, như hành động bố thí thức ăn, tiền bạc vật dụng phẩm vật cho các vị Khất sĩ, các tịnh thất chùa. Ngược lại Tăng Ni giải thích các lời Phật dạy và hướng dẫn tu hành cho các Phật tử tại gia cũng gọi là bố thí. Đối với người tu hành, vì được kính trọng nên bố thí được gọi là cúng dường, cúng dàng Tam Bảo, cúng dường trai Tăng, cúng chùa v.v…Tất cả các hành động bố thí cúng dàng đều được xem là để nuôi dưỡng phúc đức.

Có mấy loại bố thí?

Có ba loại bố thí: Tài thí, Pháp thí, và Vô úy thí. Để hiểu rõ tường tận của việc bố thí, chúng ta lần lượt phân tích từng loại.

1/- Tài thí: Gồm tiền bạc của cải vật dụng cho đến cái qúy nhất là thân mạng, có hai loại:

- Nội tài: Là những vật chí thân qúy báu như thân mạng, các bộ phận của mình đem bố thí cho người khác như xông vào lửa cứu người sắp chết cháy, nhảy xuống nước cứu người sắp chết đuối, lấy thân mình che đỡ cho người sắp bị bắn hay bị đâm. Hoặc cho người một bộ phận của mình mà người đang cần đến như cho người một qủa thận chẳng hạn. Nghĩa là người bố thí sẵn sàng chịu chết chịu tật nguyền chịu khổ để cứu người.

Bố thí nội tài là một cử chỉ cao đẹp nhất mà chỉ người có từ tâm mới làm được, nếu còn xem thân mạng mình là qúy thì không thực hiện được loại bố thí này.

- Ngoại tài: Là vật thường dùng của mình như tiền bạc, xe cộ, nhà cửa, ruộng vườn, đồ đạc, quần áo, đồ ăn, thức uống v.v…, đem một trong những thứ ấy tặng cho người, gọi là bố thí ngoại tài.

2/- Pháp thí: Pháp là vạn vật, pháp cũng là các lời dạy của Phật, các Kinh Luật Luận của Phật cũng gọi là pháp. Đem các lời hay lẽ phải, những chân lý qúy báu ra chỉ cho người, như đem các lời dạy của Phật ra chỉ dạy cho người được hiểu, hoặc thực hành các lời dạy của Phật để làm gương cho người khác bắt chước noi theo và cải tà quy chính, đều là bố thí pháp cả.

Pháp thí có một giá trị lớn hơn là tài thí, vì tài thí chỉ giúp cho người một thời gian hay một đời là cùng, còn pháp thí ảnh hưởng nhiều đời nhiều kiếp. Ngoài ra, pháp thí còn giúp cho cả kẻ sang người hèn, kẻ nghèo lẫn người giàu, nên bố thí pháp có lợi ích rộng lớn hơn bố thí tài.

3/- Vô úy thí: Vô úy là không sợ, bố thí vô úy là cho người khác sự không sợ hãi, hết sợ hãi.

Tại sao phải bố thí vô úy?

Bởi vì trong đời sống của con người có đủ thứ sợ hãi. Khi còn bé nhỏ sợ theo bé nhỏ như sợ thua bạn bè, sợ không làm vừa lòng cha mẹ, v.v…, khi lớn lên sợ không thành danh, sợ không chọn được người bạn đời như ý v.v…, khi về già sợ bệnh này bệnh kia, sợ chết v.v…. Mỗi người từ nhỏ tới lớn đều có trăm nghìn lo sợ, do đó, nếu có sự bố thí vô úy thì người được thí vui mừng biết mấy, như trút được gánh nặng nghìn cân vậy. Tỉ dụ như người đang bị tai nạn, có người đến cứu giúp làm người này hết lo sợ, bớt lo sợ.

Muốn bố thí vô úy, trước tiên người bố thí phải không còn sợ một điều gì, muốn được vậy, muốn không còn sợ bất cứ điều gì trong lòng, người ấy phải tìm đọc để hiểu lý sống của Phật giáo một cách tường tận và áp dụng thực hành đầy đủ rồi thì đâu còn gì để sợ nữa. Như khi biết rõ các vật đều là hư giả không thật, cái ngã tức cái thân ta cũng không thật không qúy thì tham để làm gì? Không tham thì không còn ham muốn nữa, khi không còn ham muốn thì không tìm cách giữ gìn hay chiếm đoạt, như vậy có gì phải lo sợ? Tiền bạc của cải không ham nên không sợ mất, danh lợi địa vị không màng nên không sợ thiếu, sinh mạng thân mình xem như giả tạm nên không sợ chết, do đó sống rất bình tĩnh tự tại trước mọi đổi thay thăng trầm của cuộc đời. Do vậy, người vô úy sẵn sàng can thiệp vào các việc cứu người khác gặp nguy hiểm mà người thường không thể làm được.

Bố thí như thế nào?

Sự bố thí xảy ra rất nhiều, có người giàu có bỏ ra rất nhiều tiền của để bố thí cho trẻ em xấu số như tàn tật câm điếc hoặc bệnh nan y, có người lập nhà thương thí, trường học miễn phí, nhà dưỡng lão cho người già nghèo, trại cô nhi cho trẻ em không cha không mẹ. Có người bỏ ra thật nhiều tiền của giúp Tăng Ni xây chùa, đúc chuông, tạo tượng, hành đạo v.v…Lại có người lập qũy, gây qũy để giúp cho những người nghèo khó, có người nhảy xuống nước để cứu người sắp chết đuối, hoặc có người xông vào lửa cứu người sắp chết thiêu v.v… Tất cả những hành động ấy đều là bố thí cả, nhưng xét về tâm lý và động lực thúc đẩy bên trong, có hai trường hợp được nêu lên ở đây:

- Bố thí chấp tướng: Nghĩa là bố thí với dụng tâm bên trong để cầu danh cầu lợi như bố thí để được đăng báo khen tiếng tốt về mình hay tổ chức của mình, với dụng tâm ganh đua như mình bố thí nhiều hơn người kia, hoặc tổ chức của mình bố thí nhiều hơn tổ chức kia, hoặc giúp đỡ các em tật nguyền bênh nan y hoạn nạn cô nhi là để sau này lớn lên các em sẽ biết ơn và là công cụ, người của mình hay thuộc tổ chức, tôn giáo của mình, hoặc nhảy xuống sông cứu người để được người “đẹp” ngợi khen cảm phục v.v….

Những hành động đẹp đẽ ấy mà được che đậy giấu kín bên trong như thế thì không còn giá trị nữa. Về phúc đức của những hành động với động lực bên trong mờ ám không sạch như thế thì kết qủa, như làn gió mát thổi qua, như mây trôi trong hư không sẽ tan biến mất vào hư vô không còn gì cả.

Lấy thí dụ của Trưởng giả Cấp Cô Độc thời Phật tại thế đã mang tiền của ức tỉ ra để xây Đạo tràng Kỳ Viên cúng Phật với một tâm không chấp trước, khi qua đời Trưởng giả đã được qủa báo sinh lên cõi Trời Đạo Lợi. Còn Vua Lương Vũ Đế bên Trung Hoa, năm 528 Dương lịch, Tổ thứ 28 là Ngài Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn Độ qua Trung Hoa. Khi gặp, Vua hỏi Tổ Bồ Đề về việc vua đã cho dựng lập được 72 chùa, đúc chuông, tạo tượng, tu sửa cầu cống, bồi đắp đường lộ v.v… thì có những công đức gì? Khi nghe Vua hỏi một cách tự hào khoe khoang chấp tướng như thế, nên Tổ trả lời là “không có công đức”. Vua hỏi tiếp “Tại sao lại không có công đức?”, Tổ trả lời “Công đức đó chỉ được ở qủa vị Trờị Người mà thôi”. Vua lại hỏi “Làm thế nào mới gọi là chân công đức?”, Tổ đáp “Trí thanh tịnh thể vốn vắng lặng, tròn đầy, trong sáng, nhiệm mầu, công đức như vậy chẳng thể lấy thế gian pháp (của cải, tiền bạc…) mà cầu được”, Vua lại hỏi “Vậy người trước Trẫm đây là ai?”, Tổ đáp “Không có ai cả”. Vua nghe câu trả lời chót của Tổ sinh ra nghi ngờ cho rằng Tổ chẳng phải người hiểu đạo. Vì sự học hỏi và tu học của Lương Vũ Đế còn thấp, không hiểu được câu trả lời của Tổ Bồ Đề, vì Tổ đã đắc đạo rồi biết rõ cái vô ngã nên đã trả lời như thế, nhưng Vua không hiểu, tự ái, vì cái ngã (cái ta) của Vua qúa to lớn, do đó Vua đã bực (nổi sân giận). Vì sự giận này, mà Vua không hỏi nữa, và sau sai người đem thuốc độc cho Tổ uống …Nhưng Tổ không chết và sau gần một tháng, Tổ đã rời bỏ Kinh đô mà đi đến ngồi quay mặt vào vách 9 năm nhập định tại chùa Thiếu Lâm….Như thế thì công đức bố thí của Vua Lương Vũ Đế thật sự chẳng bằng công đức bố thí của Trưởng giả Cấp Cô Độc được.

- Bố thí vô tướng: Là bố thí với tâm trong sạch, người bố thí với tâm từ bi quảng đại, bố thí với tâm bình đẳng không phân biệt nòi giống chủng tộc, chế độ tôn giáo v.v…Bố thí không đòi hỏi bất cứ điều kiện gì, người bố thí khi cho không cần biết người nhận là ai, không cần cho người nhận biết mình là ai. Khi nào mà người cho không còn thấy mình cho và kẻ nhận nữa, mới thật sự là bố thí rộng lớn, dù sự bố thí rất nhỏ nhặt cũng vẫn được gọi là bố thí rộng lớn tức là bố thí Ba La Mật.

Chữ Ba La Mật ở đây có nghĩa là rốt ráo, bố thí Ba La mật nghĩa là bố thí đến cùng tận, vô cùng rộng lớn. Nhiều người khi bố thí còn chấp cho rằng ta là người cho, người làm ơn, kẻ kia là người thọ nhận, người chịu ơn. Vì còn dính mắc nơi tướng, chấp có ngã (ta) có nhân (người), nên không được gọi là Ba La Mật. Người bố thí không thấy có ta là người làm ơn, không thấy người kia là kẻ thọ ơn, lại còn không thấy vật kia là vật cho nữa, mới được gọi là bố thí Ba La Mật, vì không còn một tí gì dính mắc tới sự tướng nữa.

Đây mới thực sự là bố thí cao cả trong sạch sẽ đưa người bố thí được phúc báo vô lậu thanh tịnh và đây cũng là việc làm của các vị Bồ Tát vậy.

Đối với người tu, phải quán sát tất cả chúng sinh và mình cùng đồng một bản thể mới không còn thấy ta có bố thí và người được thọ thí. Thí dụ như một người đang làm việc gì, bỗng tay trái bị thương, lúc đó tay phải vội vàng lấy bông băng và thuốc bó chỗ vết thương của tay trái lại, lúc đó tay phải không có một tí nào kiêu hãnh về việc làm ấy, vì sao thế? Vì tay phải tự nhận biết rằng nó và tay trái cùng đồng một thân thể, nên nó không thấy mình (tay phải) là người ban ơn giúp đỡ và tay tái là kẻ thọ ơn. Bố thí đến độ không cảm nhận được một tí nào là ơn như thế mới là bố thí Ba La Mật.

Bố thí được phúc đức gì?

Người bố thí tài có dịp chiến thắng lòng bỏn sẻn tham lam ích kỉ, và nới rộng lòng bác ái từ bi của mình, người này có ngay tâm vui vẻ vì thấy mình làm được việc hữu ích cứu giúp người. Người bố thí đời này an vui, đời sau gặp nhiều sự giúp đỡ.

Người bố thí pháp cũng là để tự nhắc nhở mình những điều Phật dạy để noi theo và tinh tấn tu hành để giải thoát. Sự lợi ích của bố thí pháp còn bao gồm cả những sự chỉ dạy phương pháp, nghề nghiệp chân chính cho người để tự nuôi sống, tăng tiến trong cuộc sống, hay chỉ bảo những điều hay lẽ phải của thế gian để chỉ bày cho người những lợi ích trong đời sống đạo đức.

Người bố thí vô úy là để có dịp thử thách lòng vị tha và sự chấp ngã của mình.

Người nhận bố thí do sự che chở đùm bọc vỗ về an ủi nên vô cùng sung sướng, ví như họ được uống nước cam lồ của người tặng vậy.

Người bố thí sẽ có nhiều công đức khi bố thí đúng lúc, không vụ lợi, tự tay, tự nguyện vì lợi người, không mong báo đáp bất cứ hình thức nào. Người bố thí còn phải biết bố thí cho bậc chân tu, bậc Thánh, và nguyện đem công đức này bố thí cho tất cả chúng sanh.

Những cách bố thí với tâm trong sạch đúng với ý nghĩa của bố thí Ba La Mật như thế, người bố thí đã bước được một bước đầu tiên quan trọng trong Lục Độ là bố thí, rồi tiếp đến là nhẫn nhục, trì giới, tinh tấn, thiền định và trí huệ để bước qua bờ giải thoát an vui đời đời.

Toàn Không